Ödeme Emrine İtiraz: Borca, İmzaya ve Yetkiye İtiraz

Mevzuat Hükümleri ve Yargıtay Kararları

Giriş

Ödeme emrine itiraz, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nda ("İİK") genel haciz yoluyla ilamsız takip ile kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip için ayrı ayrı düzenlenmiştir. Bu iki takip yolunda itirazın yapılacağı yer, süresi ve takibe etkisi farklıdır. Aşağıda genel haciz yolunda itiraz, kambiyo senetlerine özgü takipte borca ve imzaya itiraz, itiraz sebepleriyle bağlılık, yetki itirazı ve borca itirazın incelenmesi konuları, ilgili kanun hükümleri ve Yargıtay kararları üzerinden ele alınmaktadır.

I. Genel Haciz Yoluyla Takipte İtiraz

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte itiraz İİK'nın 62. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin ilgili fıkraları şu şekildedir:

İtiraz etmek istiyen borçlu, itirazını, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde dilekçe ile veya sözlü olarak icra dairesine bildirmeye mecburdur. İtiraz, takibi yapan icra dairesinden başka bir icra dairesine yapıldığı takdirde bu daire gereken masrafı itirazla birlikte alarak itirazı derhal yetkili icra dairesine gönderir; alınmayan masraftan memur şahsen sorumludur.

Borçlu veya vekili, dava ve takip işlemlerine esas olmak üzere borçluya ait yurt içinde bir adresi itirazla birlikte bildirmek zorundadır. Adresini değiştiren borçlu yurt içinde yeni adres bildirmediği ve tebliğ memurunca yurt içinde yeni adresi tespit edilemediği takdirde, takip talebinde gösterilen adrese çıkarılacak tebligat borçlunun kendisine yapılmış sayılır.

Borcun bir kısmına itiraz eden borçlunun o kısman cihet ve miktarını açıkca göstermesi lazımdır. Aksi takdirde itiraz edilmemiş sayılır.

Borçlu takibin müstenidi olan senet altındaki imzayı reddediyorsa, bunu itirazında ayrıca ve açıkça beyan etmelidir. Aksi takdirde icra takibi yönünden senetteki imzayı kabul etmiş sayılır.

Bonoya dayalı olarak genel haciz yoluyla başlatılan bir takipte borçlunun imzaya ve borca itirazını icra mahkemesine yaptığı bir olayda Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 24.04.2012 tarihli, E. 2012/9378, K. 2012/13499 sayılı kararında "Takibin şekline göre uygulanması gereken, İİK. nun 62. maddesi uyarınca her türlü itirazın icra dairesine bildirilmesi zorunludur. Buna göre borçlunun imzaya ve borca itirazını da yedi gün içinde icra dairesine yapması gerekir. O halde, takibin şekline göre borçlunun icra dairesi yerine mahkemeye yaptığı imzaya ve borca itirazı sonuç doğurmayacağından mahkemece itirazın reddine karar vermek gerekirken işin esasının incelenip takibin iptali yönünde hüküm tesisi isabetsizdir." denilmiştir.

Benzer bir olayda Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 10.04.2014 tarihli, E. 2014/8268, K. 2014/10601 sayılı kararında da "İİK.nun 62.maddesi uyarınca her türlü itirazın icra dairesine bildirilmesi zorunludur. Takip şekli itibariyle borçlunun imza itirazını ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde icra müdürlüğüne yapması gerekir iken, icra mahkemesi nezdinde imza itirazında bulunması fuzuli işlem olup hukuki sonuç doğurmayacağından mahkemece itirazın reddi yerine yazılı şekilde kabulü isabetsizdir." denilmiştir.

İİK'nın 62. maddesi uyarınca itiraz dilekçesinin icra dairesine verilme biçimi hakkında Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 15.10.2012 tarihli, E. 2012/11030, K. 2012/29288 sayılı kararında "ilgili maddede dilekçenin itiraz eden borçlu tarafından bizzat icra dairesine getirilip tesliminin zorunlu olduğu yönünde bir hüküm bulunmamaktadır. Önemli olan borçlunun dilekçe altına atılan imzaya karşı çıkmamasıdır." denilmiştir.

Süresinde yapılan itirazın takibe etkisi İİK'nın 66. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenmiştir:

Müddeti içinde yapılan itiraz takibi durdurur. İtiraz müddetinde değilse alacaklının talebi üzerine icra memuru takip muamelelerine alacağın tamamı için devam eder. Borçlu, borcun yalnız bir kısmına itirazda bulunmuşsa takibe, kabul ettiği miktar için devam olunur.

II. Kambiyo Senetlerine Özgü Takipte Borca ve İmzaya İtiraz

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borçluya gönderilecek ödeme emrinin içeriği İİK'nın 168. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin imzaya, borca ve yetkiye itiraza ilişkin kısımları şu şekildedir:

İcra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse, borçluya senet sureti ile birlikte hemen bir ödeme emri gönderir. Bu ödeme emrine şunlar yazılır:

4. Takip müstenidi kambiyo senedindeki imza kendisine ait olmadığı iddiasında ise bunu beş gün içinde açıkça bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirmesi; aksi takdirde kambiyo senedindeki imzanın bu fasıl gereğince yapılacak icra takibinde kendisinden sadır sayılacağı ve imzasını haksız yere inkar ederse sözü edilen senede dayanan takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahküm edileceği ve icra mahkemesin den itirazının kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icraya devam olunacağı ihtarı.

5. Borçlu olmadığı veya borcun itfa edildiği veya mehil verildiği veya alacağın zaman aşımına uğradığı veya yetki itirazını sebepleri ile birlikte beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçe ile bildirerek icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair bir karar getirmediği takdirde cebri icraya devam olunacağı ihtarı.

Borca itiraz İİK'nın 169. maddesinde düzenlenmiştir:

Borçlu, 168 inci maddenin 5 numaralı bendine göre borca karşı yapacağı itirazını bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirir. Bu itiraz satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz.

İmzaya itiraz ise İİK'nın 170. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında şu şekilde düzenlenmiştir:

Borçlu,168 inci maddenin 4 numaralı bendine göre kambiyo senedindeki imzanın kendisine ait olmadığı yolundaki itirazını bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirir. Bu itiraz satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz.

İcra mahkemesi duruşmadan önce yapacağı incelemede, borçlunun itiraz dilekçesi kapsamından veya eklediği belgelerden edindiği kanaata göre itirazı ciddi görmesi halinde alacaklıya tebliğe gerek görmeden itirazla ilgili kararına kadar icra takibinin geçici olarak durdurulmasına evrak üzerinde karar verebilir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 21.04.2008 tarihli, E. 2008/5999, K. 2008/8324 sayılı kararında "Kambiyo senetleri hakkındaki icra takiplerinde borca itirazların İİK'nun 168/5, 169 ve imzaya itirazlarında İİK'nun 168/4,170 maddeleri uyarınca ödeme emri tebliğ tarihinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine yapılması zorunludur." denilmiştir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 23.02.2022 tarihli, E. 2021/8259, K. 2022/2252 sayılı kararında da "İİK'nun 169. maddesinin göndermesiyle aynı Kanunun 168/5. maddesine göre; borçlunun, borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı veya yetki itirazını, İİK'nun 170/1. maddesinin göndermesiyle aynı Kanunun 168/4. maddesine göre imza itirazını ve İİK'nun 170-a/1. maddesinin göndermesiyle de aynı Kanunun 168/3. maddesine göre kambiyo senedi vasfına yönelik şikayetlerini icra mahkemesinde ileri sürme süresi beş gün olup, bu süre hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece re'sen gözetilmelidir." denilmiştir.

Ödeme emrinin iptalinden sonra borçluya yeniden ödeme emri tebliğ edilen bir olayda Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 25.06.2015 tarihli, E. 2015/7939, K. 2015/17883 sayılı kararında "Yeni ödeme emrinin tebliği ile birlikte borçlunun yetkiye,borca ve imzaya itiraz hakkı yeniden doğar." denilmiştir.

III. İmzaya ve Borca Birlikte İtiraz ve İtiraz Sebepleriyle Bağlılık

İtiraz sebepleriyle bağlılık İİK'nın 63. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:

İtiraz eden borçlu, itirazın kaldırılması duruşmasında, alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında, itiraz sebeplerini değiştiremez ve genişletemez.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 10.04.2023 tarihli, E. 2022/9843, K. 2023/2468 sayılı kararında "İİK'nın 170/b ve 63 üncü maddeleri gereği borçlu, alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında, itiraz sebeplerini değiştiremez, genişletemez. Borçlu beş gün içinde icra mahkemesine vereceği itiraz dilekçesinde, imzaya itirazı ile birlikte, imzaya itiraz ile çelişme halinde olmayan borca itiraz sebeplerini de bildirebilir." denilmiştir.

Borçlunun yasal sürede icra mahkemesine yaptığı başvuruda hem borca hem imzaya itiraz ettiği bir olayda Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 13.04.2015 tarihli, E. 2015/130, K. 2015/9617 sayılı kararında "Borçlunun yasal süresi içinde icra mahkemesine yaptığı başvuruda borca itirazlarının yanında ayrıca imzayada itiraz ettiği anlaşıldığından mahkemece imza itirazına ilişkin değerlendirme yapılmadan karar verilmesi doğru değildir.O halde mahkemece imza itirazının da esası incelenerek oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile karar verilmesi isabetsizdir." denilmiştir.

Borçlunun yalnızca imzaya itiraz ettiği, senedin teminat olarak verildiği iddiasının ise yargılama sırasında ileri sürüldüğü bir olayda Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 30.01.2014 tarihli, E. 2013/35792, K. 2014/2582 sayılı kararında "İcra takibinin dayanağı yapılan senedin teminat olarak verildiği hususu ise İİK. nun 169.maddesi kapsamında borca itiraz olup, aynı kanunun 168/5.maddesi uyarınca ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 günlük sürede icra mahkemesine açıkça bildirilmelidir. Yasal sürede borca itiraz nedeni olarak ileri sürülmeyen hususlar senet metninden anlaşılanlar dışında yargılama sırasında ileri sürülemeyeceği gibi(m. 63), mahkemece de kendiliğinden dikkate alınamaz." denilmiştir.

IV. Yetki İtirazı

Para veya teminat borcu için takipte yetki ve yetki itirazı İİK'nın 50. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında düzenlenmiştir:

Para veya teminat borcu için takip hususunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun yetkiye dair hükümleri kıyas yolu ile tatbik olunur. Şu kadar ki, takibe esas olan akdin yapıldığı icra dairesi de takibe yetkilidir.

Yetki itirazı esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır. İcra mahkemesi tarafından önce yetki meselesi tetkik ve kati surette karara raptolunur.

Kambiyo senetlerine özgü takipte yetki itirazının da beş gün içinde icra mahkemesine bildirileceği, yukarıda aktarılan İİK'nın 168. maddesinin (5) numaralı bendinde belirtilmiştir.

V. Borca İtirazın İncelenmesi

Kambiyo senetlerine özgü takipte borca itirazın incelenmesi İİK'nın 169/a maddesinin birinci fıkrasında şu şekilde düzenlenmiştir:

İcra mahkemesi hâkimi, itiraz sebeplerinin tahkiki için iki tarafı en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır. Hâkim, duruşma sonucunda borcun olmadığının veya itfa veya imhal edildiğinin resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belge ile ispatı hâlinde itirazı kabul eder. İcra mahkemesi hâkimi yetki itirazının incelenmesinde taraflar gelmese de gereken kararı verir.

Sonuç

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır; süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Borçlu senet altındaki imzayı reddediyorsa bunu itirazında ayrıca ve açıkça beyan etmelidir.

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borca, imzaya ve yetkiye itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde bir dilekçe ile icra mahkemesine yapılır. Borca ve imzaya itiraz satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz; imzaya itirazda icra mahkemesi, itirazı ciddi görmesi hâlinde itirazla ilgili kararına kadar icra takibinin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir. Borçlu, itiraz sebeplerini alacaklının dayandığı senet metninden anlaşılanlar dışında değiştiremez ve genişletemez.